2025 mali yılına ilişkin Avrupa Sayıştayı yıllık raporu yayımlanmıştır. Raporda, Avrupa Birliği bütçesi kapsamında yürütülen programlara ilişkin denetim sonuçları ve mali yönetim değerlendirmeleri sunulmaktadır.
2025 yılında söz konusu bütçe başlığı kapsamında gerçekleştirilen denetimlerde toplam 126 işlem incelenmiş ve bunların 37'sinde (%29) hata tespit edilmiştir. Denetim sonuçlarına göre, ölçülebilir hatalar ve diğer tespitler dikkate alınarak tahmini hata oranı %2,9 olarak hesaplanmıştır. Bu oran, Avrupa Sayıştayı tarafından belirlenen %2'lik önemlilik eşiğinin üzerindedir.
%2,9 olarak elde edilen hata oranın detayına bakıldığında ise en yüksek katkıyı 1,8 puan ile geçersiz personel masrafı alırken 0,5’er puan kanıtlayıcı doküman eksikliği ve geçersiz diğer doğrudan masraflar (KDV, seyahat, ekipman) oluşturmaktadır.
Öne çıkan bulgular, maliyet kalemleri bazında sınıflandırılmıştır.
Personel Maliyetleri: Avrupa Birliği Çerçeve Programlar projelerinde gerçekleştirilen harcamaların önemli bir bölümünü oluşturan personel maliyetleri, denetimlerde hata tespit edilen başlıca alanlardan biri olmuştur. İncelenen 90 projenin (40’ı Ufuk 2020, 50’si Ufuk Avrupa) 22'sinde (%24) personel maliyetlerine ilişkin ölçülebilir hatalar tespit edilmiş, ayrıca iki ölçülemeyen hata rapor edilmiştir.
Projede Fiilen Çalışılmayan Sürelere İlişkin Maliyetler: Ufuk Avrupa kapsamında incelenen 50 işlemin 7'sinde, Ufuk 2020 kapsamında incelenen 40 işlemin ise birinde, personelin projede fiilen çalışmadığı günlere ilişkin maliyetlerin beyan edildiği görülmüştür. Bazı yararlanıcıların personelin izinli olduğu günleri veya çalışma süresi kayıtlarıyla gerekçelendirilemeyen günleri proje kapsamında beyan ettiği tespit edilmiştir.
Personel Maliyetlerinin Saatlik ve Günlük Ücret Üzerinden Hesaplanması: Ufuk 2020 kapsamında personel maliyetleri yıllık veya aylık saatlik ücretler üzerinden hesaplanırken, Ufuk Avrupa ile birlikte hesaplama yöntemi sadeleştirilerek günlük ücret esasına geçilmiştir. Ancak denetimler, her iki programda da bazı yararlanıcıların saatlik veya günlük ücret hesaplamalarını hatalı yaptığını göstermiştir. Bu hatalar arasında üretken çalışma süresinin yanlış belirlenmesi, yanlış döneme ait ücretlerin esas alınması ve uygun olmayan maliyetlerin hesaplamalara dâhil edilmesi yer almaktadır.
Uygun Olmayan Diğer Doğrudan Maliyetler: Bir maliyetin uygun kabul edilebilmesi için proje ile bağlantılı olması ve projenin yürütülmesi için gerekli olması gerekmektedir. Denetimlerde, bu koşulların karşılanmadığı 10 işlem tespit edilmiştir. Projede kullanılmayan ekipman ve envanter giderleri, proje süresi dışında sunulan hizmetler ve proje ile doğrudan bağlantısı bulunmayan seyahat giderleri bu kapsamdaki örnekler arasında yer almıştır.
Götürü (Lump Sum) Fonlama Modeline İlişkin Eksiklikler: Avrupa Komisyonu, 2027 yılı sonuna kadar Ufuk Avrupa çağrılarına tahsis edilen yıllık bütçenin yaklaşık yarısını Lump Sum finansman modeliyle kullandırmayı hedeflemektedir. Ancak denetimler, bu model kapsamında bazı projelerin bütçelerinin değerlendirilmesi ve iş paketlerinin tamamlanmasının doğrulanması süreçlerinde eksiklikler bulunduğunu ortaya koymuştur.
İncelenen üç Lump Sum projesinin tamamında, uzmanlar tarafından bütçe tekliflerine ilişkin bazı çekinceler dile getirilmesine rağmen bu hususların nihai değerlendirme raporlarına yeterince yansıtılmadığı ve önerilen bütçelerde gerekli düzeltmelerin yapılmadığı görülmüştür. Ayrıca, personel maliyetlerinin geçmiş veriler gibi referanslarla karşılaştırılarak yeterince değerlendirilmediği tespit edilmiştir.
Bunun yanı sıra, denetlenen projelerin ikisinde bazı temel çıktıların (deliverables) yeterince açık tanımlanmadığı, bir projede ise bazı iş paketlerinin hibe sözleşmesinde öngörüldüğü şekilde tamamlanmamış olabileceğine ilişkin bulgular elde edilmiştir. Buna rağmen Komisyonun ilgili iş paketlerini tamamlanmış kabul ederek ödemeleri onayladığı bir örnek de raporda yer almıştır.
AB Dışı Ülkelerdeki Yararlanıcılara İlişkin Uygun Olmayan Maliyetler: Denetimlerde, AB üyesi olmayan ülkelerde faaliyet gösteren iki KOBİ'nin Ufuk 2020 ve Ufuk Avrupa kapsamındaki araştırma projelerinde uygun olmayan maliyetler beyan ettiği örnekler tespit edilmiştir. Bu örneklerden birinde, proje toplantısına katılım için yapılan seyahat giderlerine şirket yöneticisinin yakınına ait uçak biletlerinin de dâhil edildiği; diğerinde ise personel maliyetlerini destekleyen hesaplamaların ve çalışma sürelerine ilişkin güvenilir belgelerin sunulamadığı görülmüştür. Ayrıca, proje ile bağlantısı bulunmayan özel harcamaların seyahat ve diğer giderler kapsamında beyan edildiği belirlenmiştir.
Bu çerçevede, Avrupa Sayıştayı raporunda, araştırma projelerinde personel maliyetlerinin uygunluğuna ilişkin kontrollerin güçlendirilmesi, Lump Sum finansman modelinde bütçe değerlendirme ve iş paketlerinin tamamlanmasına yönelik denetim mekanizmalarının iyileştirilmesi ve uygun olmayan maliyet beyanlarının önlenmesine yönelik tedbirlerin artırılması gerektiğine dikkat çekilmektedir.
Avrupa Sayıştayı tarafından yayımlanan raporun tamamına bu bağlantıdan ulaşabilir, Ufuk Avrupa Programı kapsamındaki mali ve finansal konulara ilişkin sorularınız için ncpfinance@tubitak.gov.tr üzerinden bizlerle iletişim kurabilirsiniz.