Değerli Araştırmacılar,
Yenilikçi Sağlık Girişimi (IHI); ilaç araştırmaları, medikal teknolojiler, biyoteknoloji, dijital sağlık ve aşı alanlarındaki araştırma ve yenilik projelerine fon sağlayan dünyanın en büyük kamu-özel sektör ortaklığıdır. Ortaklık, Avrupa Birliği ile yaşam bilimleri alanında faaliyet gösteren endüstri kuruluşlarını bir araya getirerek, disiplinlerarası, sürdürülebilir ve hasta odaklı bir araştırma ekosistemi sağlayarak, sağlık alanındaki araştırma ve yenilik faaliyetlerini hastalar ve toplum için somut fayda yaratacak şekilde dönüştürmeyi amaçlamaktadır.
Yenilikçi İlaçlar Girişimi (IMI) ve IHI kapsamında desteklenen projeler, sağlık alanındaki araştırmalarda deney hayvanlarının kullanımını azaltmaya ve hayvan deneylerine alternatif yöntemler geliştirmeye yönelik önemli çalışmalar yürütmektedir.
Bu projeler; bilimsel güvenilirliği, hasta güvenliğini ve çevrenin korunmasını gözetirken, hayvan refahını destekleyen daha etik ve yenilikçi araştırma yöntemlerinin yaygınlaşmasına katkı sağlamaktadır. Bu çalışmalar, hayvan deneylerinde mümkün olduğunca alternatif yöntemlerin kullanılması (Replacement), istatistiksel sonucu etkilemeyecek şekilde kullanılan hayvan sayısının azaltılması (Reduction) ve hayvan refahının iyileştirilmesi (Refinement) ilkelerinden oluşan 3R prensipleri doğrultusunda yürütülmektedir.
IMI ve IHI projeleri kapsamında; hücre temelli testler, insan kök hücre modelleri, organoidler, dijital ikizler, bilgisayar modellemeleri ve in silico yaklaşımlar gibi yöntemlerle hayvan deneylerine alternatif çözümler geliştirilmektedir.
Bu kapsamda IHI Programı kapsamında desteklenen ve öne çıkan projelerden biri olan VICT3R Projesi, ilaç güvenliği çalışmalarında kullanılan kontrol hayvanlarının yerine geçebilecek dijital ikizler geliştirmektedir. Geçmiş toksikoloji verilerinden yararlanılarak oluşturulan bu sanal kontrol grupları sayesinde, klinik öncesi çalışmalarda kullanılan hayvan sayısının azaltılması hedeflenmektedir. Bu yaklaşım, Avrupa İlaç Ajansı’na Yeni Yaklaşım Metodolojisi (NAM) olarak sunulmuş ve yasal düzenleyici süreçler açısından da önemli bir adım oluşturmuştur.
VAC2VAC Projesi, aşı geliştirme süreçlerinde hayvan deneylerine alternatif hücre temelli yöntemlerin geliştirilmesine odaklanmıştır. Projenin kapsamında, pirojenlerin tespiti için kullanılan tavşan pirojen testine alternatif olarak monosit aktivasyon testine (MAT) dayanan hücre temelli bir yöntem geliştirilmiştir. Geliştirilen test ilk olarak kene kaynaklı ensefalit (Tick-borne encephalitis; TBE) aşısında denenmiş ve GSK şirketi tarafından aşı geliştirme süreçlerinde uygulanmaya başlamıştır. Bu başarılı bilimsel çalışmalar neticesinde, Avrupa Farmakope Komisyonu tarafından farmakopede yer alan pirojen testleriyle ilgili düzenlemeler güncellenmiş ve yeni düzenlemeler 1 Temmuz 2025 tarihi itibarıyla uygulamaya geçmiştir. Böylece, ilaç geliştirme sürecinde tavşan pirojen testi yerine uygun in vitro test yönteminin kullanılması yönünde önemli bir adım atılmıştır.
PREMIER Projesi, tıbbi ürünlerin çevresel risk değerlendirmelerinde kullanılan balık testlerinin azaltılmasına yönelik çalışmalar yürütmektedir. Proje kapsamında, özellikle uzun süredir piyasada bulunan ilaçlar için mevcut verilerden yararlanarak balık testine ihtiyaç olup olmadığını değerlendiren bir karar ağacı (decision tree) geliştirilmiştir. Araştırmacılar, bu aracın gerekli balık testi sayısını yaklaşık %30 oranında azaltabileceğini öngörmektedir. Ayrıca karar ağacı, ilaç bileşiklerinin sudan balıkların vücuduna geçişini tahmin eden in silico modellerle de desteklenmektedir. Böylece, çevrenin korunması ile hayvan refahı arasında daha dengeli bir yaklaşım geliştirilmesi amaçlanmaktadır.
EBiSC Projesi ise insanlardan alınan deri veya kan hücrelerinin yeniden programlanarak indüklenmiş pluripotent kök hücrelere (iPSC) dönüştürülmesine dayanan bir yaklaşım geliştirmiştir. Bu hücreler, farklı insan hücre tiplerine farklılaştırılabilmekte ve hastalıkların laboratuvar ortamında daha insan odaklı modellerle incelenmesine imkân sağlamaktadır. Proje kapsamında oluşturulan biyobanka, araştırmacıların yüksek kalite standartlarıyla hazırlanmış ve etik-hukuki süreçleri tamamlanmış iPSC hücre hatlarına erişimini kolaylaştırmaktadır. Bugüne kadar 25’ten fazla kurumdan sağlanan yaklaşık 1.000 iPSC hattı biyobankada yer almıştır ve 2016’dan bu yana 4 kıtada 30 ülkeye dağıtılmıştır. Bu yaklaşım, özellikle Alzheimer gibi hastalıklarda insan biyolojisine daha yakın araştırma modellerinin kullanılmasına katkı sağlamaktadır.
IMI ve IHI tarafından desteklenen bu projeler, sağlık araştırmalarında deney hayvanlarının kullanımının azaltılmasına yönelik önemli bir dönüşümü desteklemektedir. Detaylı bilgiye link üzerinden erişebilirsiniz.
VICT3R Projesinin kapsamı, proje ortakları ve proje kapsamında bugüne kadar elde edilen önemli sonuçlar gibi bilgilere IHI sayfası üzerinden erişebilirsiniz. Ayrıca projenin CORDIS sayfasını da ziyaret edebilirsiniz.
VAC2VAC Projesinin kapsamı, proje ortakları ve proje kapsamında bugüne kadar elde edilen önemli sonuçlar gibi bilgilere IHI sayfası üzerinden erişebilirsiniz. Ayrıca projenin CORDIS sayfasını da ziyaret edebilirsiniz.
PREMIER Projesinin kapsamı, proje ortakları ve proje kapsamında bugüne kadar elde edilen önemli sonuçlar gibi bilgilere IHI sayfası üzerinden erişebilirsiniz. Ayrıca projenin CORDIS sayfasını da ziyaret edebilirsiniz.
EBiSC Projesinin kapsamı, proje ortakları ve proje kapsamında bugüne kadar elde edilen önemli sonuçlar gibi bilgilere IHI sayfası üzerinden erişebilirsiniz. Ayrıca projenin CORDIS sayfasını da ziyaret edebilirsiniz.
IHI Programı tarafından iki aşamalı olarak açılması planlanan IHI-13 Çağrısı taslak çağrı dokümanları paylaşılmıştır. Çağrıyla ilgili olarak önemli bilgilere paylaşmış olduğumuz haberden ulaşabilirsiniz.
IHI Programı çağrılarına başvuru yapmadan önce mutlaka, programın yapısı ve amaçları ile ilgili olarak IHI Stratejik Araştırma ve İnovasyon Ajandasını ve yıllık çalışma programını incelemenizi tavsiye ediyoruz.
IHI Programına ait önemli bilgi ve haberleri ortaklığın TÜBİTAK sayfasından ve IHI resmi internet sayfasından takip edebilirsiniz.
IHI Çağrılarına başvuru sürecinde TÜBİTAK Uluslararası İşbirliklerine Katılımı Özendirmeye Yönelik Destek ve Ödül Programlarından faydalanabilirsiniz.
Güncel gelişmeler ve önemli duyurular hakkında bilgilendirilmek için Ufuk Avrupa E-bültenine abone olabilirsiniz.
IHI çağrılarına başvuru yaparak, sağlık alanında çığır açıcı, disiplinlerarası ve sektörlerarası araştırma ve yenilik faaliyetlerini gerçekleştirecek iş birlikleri kurabilir, hasta odaklı bir araştırma ekosistemine dahil olarak, hastalar ve toplum için somut fayda yaratacak proje ekiplerinde yer alma fırsatı yakalayabilirsiniz.
“ncphealth@tubitak.gov.tr”
Ufuk Avrupa Sağlık Kümesi